[ بررسى مرحوم شيخ در رابطه با حديث رفع قلم ] شيخ در رسائل در مبحث اصل برائت در رابطه با حديث رفع [ رفع عن امّتى تسعة اشياء . . . ] سه احتمال ذكر كردند : 1 - جميع الآثار مقدّر باشد و مقصود اين باشد كه : تمام آثار وضعى و تكليفى ، دنيوى و اخروى خطاء و نسيان و جهل و . . . رفع شده است . 2 - خصوص اثر بارز مقدّر باشد كه در هر فرازى متناسب با آن اثر بارز غير از فراز ديگر است . 3 - خصوص مؤاخذه و عقاب مقدّر باشد ، يعنى شخص خاطى و ناسى و . . . عقاب نمىشود . و خود مرحوم شيخ احتمال سوّم را برگزيدند كه خصوص مؤاخذه مقدّر باشد و دليل مطلب هم ورود حديث رفع در مقام امتنان است كه با رفع مؤاخذه مىسازد نه با رفع جميع آثار و يا خصوص اثر بارز . آنگاه مىگوئيم : در ما نحن فيه هم كلمهء رفع القلم عن الصبى . . . دارد ، و منظور رفع قلم مؤاخذ است به‌همان بيانى كه ذكر شد . و نتيجه آنست كه : حديث مذكور قلم مؤاخذه را از صبى برمىدارد نه مطلق احكام تكليفيّه را و كارى با اصل وجوب و حرمت و استحباب و . . . ندارد و آنها را از صبّى برنمىدارد تا چه رسد به احكام وضعيّه از قبيل : سببيّت و صحّت و فساد و . . . و بحث ما فعلا در رابطه با صحّت و فساد عقد صبّى و سببيّت و عدم سببيّت آن براى ملكيّت و زوجيّت و مانند آن است نه در استحقاق عقوبت و عدم آن ، پس حديث رفع قلم از ما نحن فيه اجنبى است . [ نكته : مرحوم شيخ مؤاخذه را در تقدير گرفتند . . . ولى از آنجا كه مؤاخذه حكم عقلى است و وضع و رفع آن به يد شارع نيست مرحوم آخوند در كفايه خود الزام و تكليف الزامى را در تقدير گرفتند ، يا در فرازهائى كه ماء موصول در